Home > Overzichtskaart > Steden en dorpen > Bialystok (stad)

Deelkaart:
Om een ander deelgebied te selecteren kunt u gebruik maken van de kleine overzichtskaart of de navigatie knopjes.

 

 

Bialystok (stad):
Bialystok is de hoofdstad van de provincie Podlasie en een van de weinige grote steden in het grensgebied tussen Oost en West Europese culturen. De stad ligt 54 km van de grens met Wit-Rusland op de route van Moskou/St. Petersburg - Warschau Ė Berlijn. Bialystok heeft een rijke geschiedenis en was vroeger een metropool met koninklijke uitstraling. Helaas is een groot deel van de oude stad tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoest. De stad is op dit moment vooral geliefd als uitvalsbasis voor de unieke natuurgebieden. Er wonen zo'n 292 000 mensen in Bialystok.

Volgens de legende kreeg Bialystok zijn naam in 1320 van een Litouwse prins. De eerste verwijzing naar Bialystok in historische bronnen dateert uit 1514. De edelman Raczka Tabutowicz bouwde er halverwege de 15de eeuw een groot verblijf. Tabutowicz beheerde tussen 1437 en 1450 in opdracht van de Litouwse hertog Michael Zygmuntowicz de wouden rond de rivier de Biala. Daarna wordt het dorp eigendom van de familie Wiesiolowski, die er een kasteel bouwt. Dit kasteel wordt door de gevechten tijdens de Zweedse bezetting verwoest. In 1659 wordt Bialystok samen met Tykocin geschonken aan hetman Stefan Czarniecki, als blijk van waardering voor zijn heldhaftige daden tijdens de Zweedse bezetting. Czarniecki geeft het land aan zijn dochter Aleksandra Katarzyna, die in 1654 trouwde met maarschalk Jan Klemens Branicki. In die tijd is Bialystok een klein dorp met niet meer dan 40 huizen, maar vanaf 1668 wordt Bialystok als stad gezien.
In 1742 krijgt Bialystok van de Poolse koning August III de rechten van Magdeburg. Branicki's zoon, Stefan Branicki, laat in 1691 zijn onderkomen door de architect Tylman ombouwen tot een paleis in barokstijl, 'het Branicki paleis', een residentie die kan wedijveren met de koninklijke paleizen. Branicki's kleinzoon, Jan Kazimierz Branicki, erft op zijn beurt de stad en verandert zijn naam uit eerbetoon aan zijn grootvader in Jan Klemens Branicki. Deze kleinzoon was tweemaal kandidaat voor de Poolse troon, maar als hij in 1763 na de verkiezing van Stanislaw August Poniatowski zijn hoop voor de tweede maal in rook ziet opgaan, trekt hij zich in Bialystok terug. Hij richt al zijn aandacht op de ontwikkeling van de stad. Hij renoveert het paleis opnieuw en er komt onder meer een paleistheater met plaats voor 400 toeschouwers en een Poolse en een Franse toneelgroep, evenals een balletgezelschap. Er werd een prachtig park aangelegd met terrassen, beelden en waterpartijen. Branicki nodigde veel Poolse en buitenlandse kunstenaars en geleerden uit, waardoor Bialystok uitgroeide tot een bekend wetenschappelijk en cultureel centrum. Na zijn dood in 1771 gebruikte zijn weduwe, 'pani Krakowska', het paleis als zomerresidentie, maar haar overlijden in 1808 betekende het einde van het 'Versailles van Polen'.
Na de Derde Poolse deling komt Bialystok in eerste instantie onder bewind van Pruisen. Enkele jaren later nemen de Russen het over. Dit leidt tot een verdere bloei van Bialystok, omdat veel textielfabriekjes uit Lodz (een stad in het centrum van Polen) zich in het 'Russische' Bialystok vestigen om de hoge Russische invoerrechten te omzeilen. Het aantal inwoners van de stad stijgt enorm en in 1845 wonen er ongeveer 16 000 mensen. Rond 1900 zijn dit er 70 000, mede doordat Bialystok op de route tussen Warschau en Moskou/St. Petersburg ligt.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de stad overgenomen door de Duitse troepen, die er tot begin 1919 verbleven. Daarna wordt Bialystok in het inmiddels weer onafhankelijke Polen de hoofdstad van de provincie Podlasie.
Op 15 september 1939 vallen de Duitsers Polen binnen. Zeven dagen later worden delen van Polen door de Russen ingenomen, zoals dit was overeengekomen in het Ribbentrop Ė Molotov pact. De 19 daaropvolgende maanden is Bialystok deel van Wit-Rusland, waarna de Duitsers het gebied opnieuw binnenvielen. Ondanks de sterke onderdrukking door beide bezetters is Bialystok de haard van het Poolse verzet (Armia Krajowa). Voor de vele Joden in Bialystok heeft de oorlog desastreuze gevolgen. In 1941 worden de Joden in een getto geplaatst en uiteindelijk overleven slechts 1000 van de ongeveer 50 000 Joden de oorlog. Door de oorlog wordt ook driekwart van de gebouwen vernietigd.
Na de oorlog hervindt de stad zijn oude sfeer van openheid en gastvrijheid. Al eeuwenlang is Bialystok een plaats met zeer verschillende nationaliteiten en religies. In de stad wonen onder meer Polen, Wit-Russen, Joden, Litouwers, Duitsers en Tartaren. Het multiculturele karakter was voor de uit Bialystok afkomstige Ludovich Zamenhof de belangrijkste reden voor het ontwikkelen van de universele taal het Esperanto.

Toeristisch interessant
Ondanks de verwoesting tijdens de Tweede Wereldoorlog staan er nog enkele honderden historische gebouwen in Bialystok. Ongeveer 150 hiervan staan te boek als monument. Verder zijn er veel culturele instituten en organisaties in Bialystok en ook is de stad rijk aan (klassieke) muziek en theater.
1. Het historische centrum van Bialystok wordt gevormd door een driehoekig marktplein met een 18e-eeuws stadhuis, waarin het regionale museum is gehuisvest. Archeologische vondsten en een kleine verzameling Poolse schilderkunst vormen de collectie.
2. Niet ver van het stadhuis staat in de 'Lipowa straat' de grote orthodoxe Nicolaaskerk. Het is een classicistisch bouwwerk uit 1846 met kopieŽn van de muurschilderingen uit de kathedraal van Kiew.
3. In dezelfde straat staat ook de Kerk van Maria Hemelvaart met het graf van Jan Klemens Branicki.
4. Zonder twijfel het kroonstuk van de architectuur in Bialystok is het 18de eeuwse Paleis van Branicki. Het paleis doet denken aan de rijkdom van de Franse koningen, getuige de naam 'Het Versaille van Polen'. Het paleis heeft een theater dat stamt uit 1748, het oudste van Polen. Het paleis ziet er voor het grootste gedeelte nog hetzelfde uit als tijdens de 18de eeuw, toen het bewoond werd door de Branicki's. Het interieur heeft zijn oorspronkelijke vestibule, Chinese kamer, kapel en Grote Zaal behouden. Ook de tuin is voor een deel nog in zijn oorspronkelijke barokstijl.
5. Bij de poort van het paleis staat een gasthuis, dat werd gebruikt als er in het paleis zelf niet voldoende gastruimte was. Daarnaast is het waarschijnlijk een 'maison de plaisance', een verblijf voor vrouwen om zich te onttrekken aan taken aan het hof. Heden ten dage zetelt er in het paleis de Academie voor Geneeskunde.
6. Een ander bijzonder gebouw is het weeshuis of ziekenhuis. Het gebouw is gebouwd in barokstijl en heeft een prachtige zuilengalerij. Na de Tweede Wereldoorlog werd het een theater en op dit moment is er een bioscoop gevestigd.
7. Noemenswaardig zijn ook het verblijf voor de Zusters van Genade en Branicki's wapenzaal.

 


  Kampeeradressen   Gebieden   Steden en dorpen   Toeristisch interessant

Fotoalbum: (2 foto's beschikbaar in het hele album)

1 - foto47.jpg   
Foto: E. i M.Wojciechowscy

0 - foto46.jpg   
Foto: E. i M.Wojciechowscy

(Klik op een foto om door het hele album te bladeren)
(c) Kampereninpolen.nl